Chắc bạn đọc khi đọc đầu đề bài viết này nghĩ ngay rằng tôi là một người khi đến Đà Lạt thơ mộng lại nhớ nhung lãng mạn đến ai đó hay gì đó ở Tả Phìn Hồ rồi? Không phải vậy. Tôi sẽ kể một vài chuyện sau đây về việc  tôi nhớ Tả Phìn Hồ, một vùng rừng núi xa xôi ở Hà Giang.

Tôi (Đỗ Văn Lộc) hào hứng dẫn đầu một đoàn công tác của “Chương trình công nghệ cao” thuộc Bộ Khoa học & Công nghệ đến Đà Lạt, tìm hiểu thành tựu đứng đầu cả nước nói riêng và Lâm Đồng nói chung về ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp.

Quả thật nơi đây có những thành tựu nổi bật với biết bao doanh nghiệp, hợp tác xã và cá nhân xuất khẩu hoa, quả, rau cho các thị trường khó tính như Nhật, Châu Âu và Mỹ. Chúng tôi đến thăm một số nơi và có thật nhiều ấn tượng tốt. Đến Công ty Dalat Agri Foods , đoàn chúng tôi được anh Nguyễn Bốn, Giám đốc Công ty đón tiếp nồng nhiệt. Chúng tôi phấn khởi nghe anh Bốn giới thiệu biết bao mặt hàng của Công ty đã xuất sang Nhật. Sau phần thành tựu, anh kể cho chúng tôi biết là người Nhật rất cẩn thận và yêu cầu khắt khe về mặt hàng rau quả. Rau cải bó xôi xuất sang Nhật phải được trồng ở ngoài trời, theo quy trình nghiêm ngặt về  đất, về các loại  phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Tất cả các loại phân bón và thuốc bảo vệ thực vật  đó đều  do người Nhật chỉ định. Các quy trình chế biến, bảo quản, đóng gói phải theo đúng tiêu chuẩn Nhật. Do rau, quả trồng ngoài trời nên công ty gặp biết bao nhiêu rủi ro như dập nát hạt mưa, gió xé gây ra.

Giật mình nghĩ người Nhật ăn khôn thế, tất cả đều phải trực tiếp lấy  từ thiên nhiên với  tinh khiết của đất trời. Kể đến đây, anh trầm ngâm nói tiếp: “ Cứ như thế này thì sau 20 năm nữa đất của công ty em sẽ  không trồng trọt gì  được gì nữa, vì bị tích tụ các chất của phân bón và thuốc  bảo vệ thực vật”. Bốn biết là chúng tôi cũng không giải quyết được gì, nhưng vẫn tâm sự: “Đất của Công ty nằm ở địa thế lưng chừng núi, phía trên trồng hoa, phun thuốc bảo vệ thực vật, nước đó nhiễm thuốc chảy xuống. Thế là nước, không khí, đất đều nhiễm độc, mình cần nước, đất, không khí sạch để trồng trọt sạch cũng không sao sạch được.

Dọc đường về, tôi thấy Đà Lạt bạt ngàn nhà mái che nylon thay cho các rừng thông thơ mộng xưa kia. Không biết hiệu ứng nhà kính nơi đây đã làm thay đổi khí hậu ở đây thế nào và việc xử lý hậu quả khối lượng khổng lồ các mái che nylon kia sẽ ra sao? 

Đúng là phải trồng và bán sản phẩm nông nghiệp để sống, để phát triền  nhưng rồi Đà Lạt 10 - 20 năm sau, đất, nước, không khí đều nhiễm chất độc, vắt kiệt sức và không nghỉ ngơi như anh Bốn nói, thì  sẽ ra sao?

Chuyện của anh Bốn và bạt ngàn mái nylon che phủ mà tôi đã thấy làm tôi nhớ đến Tả phìn Hồ, Hà giang, nơi tôi đến cách đây 4 năm còn hoàn toàn hoang sơ, nguyên thủy với lèo tèo 34 mái lán dân cách xa nhau từ vài trăm mét đến vài cây số đường chim bay. Thật là may cho Tả Phìn Hồ, nơi mà Viện Y học bản địa Việt Nam có ý thức này rất sớm.

Chúng tôi lại có một hành trình từ Đà Lạt đi Ban Ma Thuột, thủ phủ của Đắc Lắc. Nơi đây một hồ nước lớn mênh mông, thật đẹp, thơ mộng. Nghĩ bụng, sẽ được ăn bữa cá sạch và ngon, ngồi cơm với  Giám đốc Sở khoa học & Công nghệ Đắc Lắc, Tiến sỹ Đinh Khắc Tuấn, anh Tuấn cười với tôi: “Cũng không hoàn toàn sạch như anh nghĩ đâu, Anh lên gặp may vào mùa mưa  nên trông thấy nước mênh mông vậy!

Nói dễ hiểu:

HIỆU ỨNG NHÀ KÍNH LÀ BỨC XẠ MẶT TRỜI ĐẾN TRÁI ĐẤT LÀM NÓNG TRÁI ĐẤT, TRONG KHI TRÁI ĐẤT LẠI KHÔNG CÓ KHẢ NĂNG TỎA NHIỆT ĐỂ CHUYỂN CÁI NÓNG CỦA MÌNH RA KHÔNG GIAN.

Bác sỹ Hoàng Sầm

Mùa cạn cao nguyên Đắc Lắc cũng thiếu nước trầm trọng cho cây trồng. Chợt nhớ phóng sự VTV, rằng nông dân Tây Nguyên đã bỏ ra 400 triệu đồng thuê tìm nguồn nước để làm hồ nước trồng cây cà phê và cây hồ tiêu mà không tìm thấy. Và tôi nhớ đến Tả Phìn Hồ, Hà Giang với nguồn nước trong tinh khiết từ trên đỉnh núi  ào ạt tuôn xuống quanh năm, qua  bao nhiêu ngọn thác đẹp với các tấm đá phẳng to bằng cái phản kề bên thác. Thật may cho Tả Phìn Hồ.

Tôi không theo trường phái giữ nguyên hiện trạng hoang sơ để đói nghèo. Tả Phìn Hồ lúc tôi đến còn còn hoang sơ, rừng cây, suối, thác, sương mù nay đã đổi thay. Đường từ chân núi lên đến đỉnh núi dài 7 km cách  đây 4 năm khi  tôi  lên bằng Mazda gầm cao, khép cầu mà phải nhích từng bước và phải chèn đá sau lốp để xe không bị rơi xuống núi. Nếu trên đường cao tốc đi được 100 km thì Tả Phìn Hồ đã đi được 7 km. Đến nay, nơi đây đã có con đường bê tông lên núi, ô tô phóng với  tốc độ 40 – 50 km/giờ và chỉ mất gần 13 phút đã lên đỉnh núi.

 

Dược liệu quý hiếm ở đây được bảo tồn và đang được trồng thêm. Đã có một cơ sở khám chữa bệnh được bà con địa phương tin cậy, giúp bà con trong vùng không phải đi xa. Người dân bình thường đã biết dùng điện thoại thông minh, có tới 13 điểm Wifi tiếp sóng internet, đọc tin và khúc khích cười khi chat và xem các chuyện trên youtube. Người dân và con em ở đây vừa trồng dược liệu và  trà xanh theo tiêu chuẩn hữu cơ EU, vừa làm công việc cho cơ sở chế biến dược liệu của Công ty TNHH Y học bản địa Việt Nam (chi nhánh Hà Giang) với thu nhập trung bình 5,5 triệu, chưa kể chí phí cho du lịch, liên hoan, thưởng năng suất ...

Tuy người Tả Phìn Hồ ít được học, trình độ chung giao động từ người hoàn toàn không được học chữ đến lớp 9, tức chưa hết cấp II, Nhưng, lạ thay, núi rừng, suối, thác, mây mù của Tả Phìn Hồ vẫn giữ nguyên  trạng như bao đời tổ tiên đã để lại: vì không dùng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hóa học và bảo vệ rừng. Dòng thác vẫn chảy xuống ào ạt và  róc rách qua các con suối nhỏ trong veo như muôn đời trước. Ở đây, bạn vẫn cảm nhận được khí trời tinh khiết, tiếng chim hót trong trẻo mỗi sáng sớm, bướm vờn hoa, ong kéo mật ... của thiên nhiên ban tặng. Bạn có thể ngửi thấy mùi gỗ và mùi tre  nứa mục, bạn vẫn có thể thấy phân trâu vương vãi trên đường nhưng với quy định chặt chẽ nơi đây khó để cho bạn gặp phải một mảnh  nylon, một chai nhựa hay một vỏ hộp bằng kim loại trên đường.

Đà Lạt, 20/8/2018

Doctor SAMAN
Tiến sỹ Đỗ Văn Lộc

PCNTTCT quốc gia Quốc gia công nghệ cao.