Androgen là nội tiết tố (hormon) sinh dục nam, cơ thể của cả nam và nữ đều sản sinh ra Androgen, nhưng nồng độ Androgen ở nam cao hơn ở nữ rất nhiều lần.

Rụng tóc là vấn đề phức tạp, có thể do nhiều nguyên nhân gây ra. Hay gặp nhất là rụng tóc do nội tiết tố Androgen (Androgenetic Alopecia: viết tắt AGA) là loại rụng tóc có ở cả nam và nữ. Rụng tóc kiểu hói nam (Male Pattern Hair Loss: viết tắt MPHL), còn gọi rụng tóc Androgen ở nam giới, là rụng tóc phụ thuộc vào Androgen và do gen quyết định. Rụng tóc kiểu nữ (Female Pettern Hair Loss: viết tắt FPHL), còn gọi là rụng tóc Androgen ở nữ giới, được cho là cùng loại với MPHL.

Cơ chế rụng tóc Androgen

Rụng tóc là vấn đề phức tạp, có thể do nhiều nguyên nhân gây ra

Tuy nhiên, ảnh hưởng của Androgen đến FPHL không rõ ràng như MPHL và phân bố tóc rụng khác nhau ở 2 thể. AGA ở cả nam và nữ đặc trưng bởi giai đoạn tăng triển ngắn và giai đoạn thoái triển kéo dài, kèm theo nang tóc bị teo nhỏ.

1. AGA ở nam giới

Tỷ lệ rụng tóc AGA ở nam giới thay đổi đa dạng. Phần lớn đàn ông trong cuộc đời đều bị rụng tóc ở đường ngôi ở một mức độ nhất định. Nguy cơ rụng tóc kiểu hói nam phụ thuộc vào tiền sử gia đình bố mẹ và ông bà. Nam giới có bố bị rụng tóc hói có nguy cơ bị rụng tóc hói gấp 2 lần so với người không có tiền sử gia đình.

Sự khác biệt về chủng tộc cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc AGA, AGA gặp ở người gốc châu Phi ít hơn 4 lần, ở người Hàn Quốc ít hơn 3 lần, người gốc Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản ít hơn 1,5 lần so với các chủng tộc khác.

2. AGA ở nữ giới

FPHL ít gặp hơn MPHL (AGA ở nam giới chiếm khoảng 85%, ở nữ giới khoảng 15%), nhưng có đặc điểm chung là tần suất mắc bệnh và độ nặng của bệnh đều tăng theo tuổi tác. FPHL thường ảnh hưởng bởi mãn kinh. Khoảng 40% phụ nữ da trắng ít nhiều bị rụng tóc kiểu hói nữ ở độ tuổi 70, FPHL ít gặp ở phụ nữ châu Á hơn.

Ở phụ nữ, rụng tóc AGA có nguyên nhân phức tạp hơn đàn ông, rụng tóc AGA ở nữ giới còn có thêm căn nguyên của thiếu chất trung gian thần kinh P. Chất trung gian thần kinh P xuất hiện nhiều trong giai đoạn tăng trưởng của tóc, có vai trò kéo dài giai đoạn tăng triển và làm chậm giai đoạn chuyển đổi và kích thích phân chia tế bào Keratin.

Chất trung gian thần kinh P hoạt động qua Neurokinin1 receptor (NK1 receptor).

3. Nguyên nhân rụng tóc AGA

Hiện nay nguyên nhân của rụng tóc AGA còn chưa rõ, nhưng người ta thấy sự tăng cường hoạt động của Androgen trên các nang tóc có yếu tố bẩm sinh và di truyền (có gen nhậy cảm) là tác nhân hay gặp nhất trong AGA cả ở nam và nữ. Bệnh này do di truyền đa gen hoặc di truyền gen trội trên nhiễm sắc thể thường gặp ở nam giới, còn di truyền gen lặn trên nhiễm sắc thể thường ở nữ giới.

Phần lớn bệnh nhân bị AGA (cả nam và nữ) có nội tiết tố bình thường, nhưng vấn đề là ở chỗ: Có tăng biểu hiện của các thụ thể (receptors) Androgen. Một số bệnh nhân AGA có tăng Androgen. Cơ chế tác động của Androgen lên tế bào nang lông dẫn đến AGA khoa học còn chưa rõ.

Người ta thấy trong AGA, sợi tóc trưởng thành có sắc tố (gọi là tóc cuối) sẽ bị thay thế dần bằng tóc tơ (gần như không nhìn thấy được) và không có màu. Sự chuyển đổi này là kết quả của một quá trình liên tục, trong đó giai đoạn tăng trưởng của tóc ngắn lại (do giảm các Cytokin duy trì giai đoạn tăng trưởng) làm cho sợi tóc ngắn hơn và mỏng hơn. Cuối cùng, khoảng cách giữa giai đoạn thoái triển (rụng tóc) và giai đoạn tăng tăng triển của tóc (mọc lại tóc mới) tăng lên, dẫn đến hậu quả nhiều nang tóc không có tóc và làm mật độ tóc thưa hơn.

Dihydrotestosteron được hình thành từ Testosteron dưới tác động của enzym: 5 alpha – reductase. Buồng trứng của nữ giới sản xuất ra cả hormon sinh dục nam Testosteron và hormon sinh dục nữ Estrogen. Nam cũng như nữ, khi bị rụng tóc AGA đều có nồng độ 5 alpha- redutase tăng cao trong máu, nhiều Androgen receptor và ít enzym Cytochrome P – 450 Aromatase để biến đổi Testosteron thành Estradiol ở các nang tóc vùng trán.

Ở các tế bào nang tóc bị bệnh trên da đầu, hormon sinh dục Dihydrotestosteron liên kết với Androgen receptor cho ra phức hợp hormon- receptor kích hoạt sớm gen có trách nhiệm, tác động vào chu kỳ mọc tóc, làm cho giai đoạn tăng triển ngắn lại, các nang tóc trở nên nhỏ và sẽ tạo nên các sợi tóc ngắn, mỏng manh bao phủ ít da đầu.

Sự phân bố khác biệt của Androgen receptor ở các tế bào nang tóc trên các vùng da đặc hiệu vùng đầu của mỗi cá thể là khác nhau và liên quan đến vấn đề di truyền. Điều đó giải thích tại sao khi người ta cấy các nang tóc ở vùng khác vào thì tóc có thể phát triển như bình thường.

Kết luận:

Rụng tóc Androgen gây ra bởi 2 yếu tố: Nội tiết và di truyền.

  1. Yếu tố nội tiết: Do tăng tiết Androgen, làm cho chu kỳ tóc ảnh hưởng bởi Androgen và Testosteron tác động trên 2 mặt của nang lông (trên tế bào hành tóc và tế bào tuyến chất bã).
  2. Yếu tố di truyền
  • Tăng hoạt động của enzym 5 Alpha – Reductase gây hậu quả làm sản xuất Dihydrotestosteron (DHT) quá mức.
  • Tăng mức độ nhạy cảm của nang tóc với DHT (tăng số lượng thụ thể Androgen).

Trên đây là căn sinh bệnh học của rụng tóc AGA cho đến nay mà khoa học biết được, tất nhiên có nhiều vấn đề về AGA con người còn chưa biết rõ được. Hy vọng rằng trong tương lai không xa, con người sẽ làm sáng tỏ những điều còn là “bí mật” này. 

Tài liệu tham khảo

1. Fitzpatric, (2008), Dematology in genegal medicine. McGraw – Hill.
2. Schweiger ES, Boycheko O, Bernstein RM. (2010), Upadate on the pathogenesis, genetics and medical treatment  ò patterned hair loss. J Drugs Dermato. 9(11) : 1412-9.
3. Yazdan P (2012), Update on the genetics of Androgenetic alopecia, female pattern hair loss, and alopecia ereata : Implications for molecular diagnostic testing. Semin Cutan Med Surg. 31(4) : 258 -66.
4. Yim, Elizabeth, Nole, Katherin L. Baquerizo, Tosti, Antonella. (2014) 5 Anpha- Reductase inhibitors in Androgenetic alopecia. Current Opinion in Endocrinology Diabetes, and Obessity. 21(6) : 493-8.
5. Bệnh học Da liễu, Bộ môn Da liễu, trường đại học y Hà Nội, Nhà Xuất bản Y học, 2017.

Doctor SAMAN
TS.BS Cao cấp Ngô Quang Trúc